Tìm kiếm
Thứ Tư, 22/08/2018 11:10

Thống kê kinh tế ngầm: Không phải để “làm đẹp” số liệu

13:17:00 31/01/2018

[Thời báo Kinh Doanh - 30/1/2018 - TS. Lưu Bích Hồ, Bà Phạm Chi Lan, TS. Võ Trí Thành, TS. Nguyễn Đức Thành] Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng việc thống kê kinh tế ngầm rất khó, nhưng nếu làm được cần phải trả lời câu hỏi thống kê với mục đích gì. Nếu tìm cách đo kinh tế ngầm chỉ để “làm đẹp” số liệu, làm tăng quy mô tổng sản phẩm quốc nội (GDP), chứng minh tỷ lệ nợ công thấp hơn, bội chi/GDP không lớn…thì sẽ không mang lại lợi ích.

Sắp tới, Bộ KH&ĐT sẽ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát (kinh tế ngầm, kinh tế phi pháp) nhằm thu thập đầy đủ thông tin của các hoạt động kinh tế thực tế đang diễn ra và ảnh hưởng đến quy mô nền kinh tế nhưng chưa được đo lường và tính toán đầy đủ trong GDP.

Tổng cục Thống kê cho biết sẽ cùng các bộ, ngành, địa phương tìm giải pháp có tính khả thi để triển khai thực hiện tính toán kinh tế ngầm vào GDP.

Có dễ thống kê?

Các chuyên gia kinh tế cho rằng việc đo kinh tế ngầm là không hề dễ dàng trong điều kiện hiện nay. Ts. Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển (Bộ KH&ĐT), cho rằng hiện nay khó thống kê được kinh tế ngầm vì pháp luật còn nhiều kẽ hở. 

Quy định yêu cầu khi số lượng lao động vượt trên con số 10, cơ sở, tổ chức đó phải đăng ký thành lập DN, đóng các khoản thuế theo quy định. Tuy nhiên, thực tế nhiều DN dù vượt quá số lượng này nhưng vẫn tìm mọi cách luồn lách, không thành lập DN. Các hộ kinh doanh cá thể vì thế phát triển nhưng cứ nhỏ mà mãi không lớn. 

Thêm vào đó, Ts. Lưu Bích Hồ chia sẻ: Các cơ sở kinh doanh này chủ yếu nằm ở địa bàn phường, xã. Chính quyền nơi đây thường “bảo kê” cho hoạt động của họ. Đây cũng là lý do khiến các hộ kinh doanh cá thể lẩn tránh được việc nộp thuế, ngân sách nhà nước thất thu. 

Bởi vậy, Ts. Lưu Bích Hồ cho rằng đi đôi với việc thống kê và quản lý khu vực kinh tế ngầm, Nhà nước cần phải chống được tiêu cực, tham nhũng ở bộ máy quản lý, trước hết là các cơ sở xã, phường. 

Đồng quan điểm, chuyên gia Phạm Chi Lan cho rằng việc đưa được kinh tế ngầm vào GDP, đo lường được nó là cần thiết nhưng không dễ dàng, “ngầm” trong đó có những khu vực phi pháp như buôn lậu…

Hơn nữa, bà Lan đặt câu hỏi: thống kê vào nhằm mục đích gì. Trên thực tế muốn đẩy khu vực kinh tế phi chính thức vào chính thức phải có chính sách tốt, phải chặn tham nhũng cả trong việc thu thuế, vì đó là động lực lớn để duy trì tình trạng phi chính thức.

“Hiện nay, ngành thuế bỏ ra hơn 22% cán bộ để đi thu thuế của khu vực kinh tế hộ gia đình, nhưng khu vực này chỉ đóng góp 2% trên tổng số thuế. Như vậy, xã hội “nuôi oan” 20% cán bộ thuế. Chưa kể, họ còn làm chưa hiệu quả, trong đó có chuyện tham nhũng. Thống kê kinh tế ngầm cần phải khắc phục điều này mới có ý nghĩa về kinh tế”, bà Lan nhấn mạnh.

Thống kê kinh tế ngầm không phải chỉ để “làm đẹp” số liệu 

Còn ý kiến trái chiều

Ts. Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho biết đo lường kinh tế ngầm phụ thuộc vào một số vấn đề. Cụ thể là khái niệm khu vực phi chính thức đến đâu, có kiểm soát được hoặc có thống kê ở mức tương đối hay không, chưa kể sử dụng phương pháp nào.

Theo ông Thành, đặt vấn đề đo kinh tế ngầm hiện nay còn vì mục đích lớn hơn mục đích “làm đẹp” số liệu. Đó là khi biết được về kinh tế ngầm sẽ có cách nhìn toàn diện hơn về kinh tế, xã hội, về hỗ trợ xã hội, từ đó sẽ thay đổi rất nhiều về chính sách, kể cả hạn chế tiêu cực của nó.

Bên cạnh đó, bà Lan cho rằng nếu tìm cách đo kinh tế ngầm chỉ để làm tăng quy mô GDP, chứng minh tỷ lệ nợ công thấp hơn, bội chi/GDP không lớn… thì không mang lại lợi ích gì, nếu không thực sự quyết tâm khắc phục các vấn đề về nợ công, thu chi, đặc biệt là chi ngân sách.

Theo Ts. Lưu Bích Hồ, nếu quan sát được, có số liệu đáng tin cậy có thể cộng khoản kinh tế ngầm vào GDP. Nếu quy mô GDP tăng, tỷ lệ nợ công có thể giảm từ 64% xuống 61 – 62%, nhưng quan trọng hơn là có thu được thuế hay không.
“Muốn nợ công an toàn thì nền kinh tế phải phát triển lành mạnh, công khai, minh bạch, hiệu quả, thu được thuế. Chính phủ cần phải làm sao để tỷ lệ của khu vực kinh tế ngầm này ngày càng giảm đi, chuyển sang khu vực kinh tế chính thức”, Ts. Lưu Bích Hồ kiến nghị. 

Trong khi đó, Ts. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), nêu quan điểm không nên tính kinh tế ngầm vào GDP để làm tăng quy mô của nền kinh tế, từ đó giảm được tỷ lệ nợ công trong tổng GDP dù con số tuyệt đối về nợ công không giảm. 

Theo ông Thành, chỉ nên lượng hóa kinh tế ngầm để biết. Ngay cả khi có thể tính toán được con số đó, kéo theo thay đổi một loạt các chỉ tiêu, tăng thuế, tăng thu, tăng nợ… thì không đúng. Bởi kinh tế ngầm là phần mờ, còn để đo, để tính thuế, tính nợ thì phải dựa trên phần thực, tức là khu vực chính thức. 

“Cách tính như vậy là có lý, bởi khu vực kinh tế ngầm không động được đến, không tính thuế được, không thu được gì, còn nguồn thu hay chi thì để phục vụ những cái hữu hình”, ông Thành nói.

Thy Lê 

Bình luận
Gửi bình luận của bạn
Mã xác nhận
Captcha image