VEPR

[Tuổi trẻ Online - 14/12/2009 - Nguyễn Đức Thành]

Lưu học sinh VN và nước ngoài trong giờ thực nghiệm tại ĐH Manchester (Anh)

Ảnh: Đặng Quế Anh

Ngay sau khi Tuổi Trẻ thông tin về dự thảo quy chế quản lý lưu học sinh (LHS), đã có nhiều ý kiến phản hồi từ bạn đọc.

* ĐỖ MAI TRANG (cựu LHS VN tại Trường ĐH Quốc gia Singapore):

Chỉ nên có điều kiện bắt buộc với học bổng nhà nước

Nội dung dự thảo quy chế của Bộ GD-ĐT đang được cộng đồng lưu học sinh thảo luận rất sôi nổi. Đứng ở góc độ cá nhân, đánh giá của tôi là có nhiều nội dung quan trọng trong dự thảo không có tính khả thi và chưa phù hợp thực tế. Trước hết, về mặt quản lý, LHS đi đào tạo bằng học bổng của Nhà nước thì có nghĩa vụ phải tuân thủ các quy định, trong đó có việc bắt buộc trở về làm việc, cống hiến trong nước như một điều kiện để được nhận học bổng.

Nhưng đối với những LHS du học tự túc, tự bỏ tiền đi học ở nước ngoài, nếu cũng quản lý họ bằng một quy định chung với người đi học bằng tiền nhà nước sẽ không hợp lý. Mà có muốn quản lý chắc phải bằng giải pháp nào khác, chứ bằng cách như đề xuất trong dự thảo quy chế sẽ không khả thi, sẽ bị lách luật bằng nhiều cách...

Trong dự thảo quy chế cũng chưa rõ là người học ở nước ngoài sau khi tốt nghiệp được ở lại tối đa ba năm hay chỉ đi làm việc mới được ở lại? Nếu ở lại mà không làm việc có được không? Những người được nhận học bổng hoặc hỗ trợ tài chính của các tổ chức, trường ĐH hay chính phủ các nước có thể phải thực hiện những cam kết về làm việc, trả nợ...sẽ không thể thực hiện yêu cầu chỉ được ở lại tối đa ba năm. Đối với người du học tự túc càng không thể bắt buộc họ chỉ sau tối đa ba năm làm việc ở nước ngoài phải về nước.

Cuối cùng, một nội dung trong dự thảo mà tôi không thể đồng tình. Đó là quy định về nộp thuế. Thuế thu nhập ở VN khi làm việc ở nước ngoài là hết sức vô lý. Vì như thế sẽ thành LHS phải đóng thuế hai lần. Đương nhiên làm việc tại nước sở tại, LHS đã phải đóng thuế theo quy định nước sở tại. Hơn nữa, cách tính thuế thu nhập đối với LHS làm việc ở nước ngoài sẽ tính ra sao vì thu nhập có sự khác biệt rất lớn giữa các nền kinh tế, nếu mang mức thu nhập ở nước ngoài về đóng theo biểu thuế của VN sẽ rất vô lý.

* NGUYỄN ĐỨC LONG (điều phối viên quốc gia của Vietnam Foundation, đại diện của Hội LHS Quỹ Giáo dục VN - VEF tại VN):

Cụ thể, chi tiết quá... hóa thành hình thức

Dự thảo quy chế này có một số nội dung liên quan đến yếu tố nước ngoài nhưng hình như ban soạn thảo chưa tham khảo các quy định liên quan của nước ngoài, thông lệ quốc tế nên trong nội dung có nhiều điểm thiếu logic.

Tôi chưa rõ vì lý do gì mà Bộ GD-ĐT dự định quản lý đối tượng LHS đi du học tự túc chung trong quy chế này và đưa ra quy định LHS, bao gồm cả những người đi du học tự túc, chỉ được làm việc ở nước ngoài sau khi học xong trong ba năm. Đây đáng lẽ chỉ là điều khoản cụ thể của từng chương trình học bổng đối với người học. Ví dụ như học bổng VEF yêu cầu người được nhận học bổng học xong bắt buộc phải trở về VN làm việc.

Quản lý toàn bộ LHS bằng một quy chế chung nhưng lại có quá nhiều quy định cụ thể, chi tiết như vậy là không phù hợp vì hiện nay có nhiều hình thức du học khác nhau. Trên thực tế, hiện nay chiếm đa số người đi du học nước ngoài là tự túc. Ngay cả diện đi bằng học bổng cũng có nhiều loại học bổng khác nhau.

Ở VN cũng đã áp dụng quy định sống và làm việc ở đâu phải đóng thuế ở đó, người nước ngoài làm việc, nhận thu nhập ở VN cũng phải đóng thuế ở VN. Vậy sao chúng ta lại dự định thu thuế thu nhập của những người làm việc, nhận thu nhập ở những nước khác và đã đóng thuế sở tại?

Đánh giá chung của tôi là phần lớn quy định trong dự thảo này không khả thi. Tham vọng của những người chịu trách nhiệm soạn thảo là muốn quản lý tất cả LHS VN, nhưng nếu được ban hành với nội dung như hiện nay, quy chế này sẽ chỉ mang tính hình thức.

* TS NGUYỄN ĐỨC THÀNH (giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chính sách, Trường ĐH Kinh tế thuộc ĐHQG Hà Nội):

Thu hút chứ không thể bắt buộc

Đánh giá của tôi là có nhiều nội dung trong bản dự thảo quy chế quản lý người VN đào tạo ở nước ngoài của Bộ GD-ĐT không phải là ý tưởng, thậm chí hơi bất thường.

Là người đã nghiên cứu nhiều về chảy máu chất xám và sự dịch chuyển lao động, tôi được biết là những năm 1960, một nhóm các nhà nghiên cứu kinh tế tên tuổi của Ấn Độ đã từng đặt vấn đề thực hiện một chính sách tương tự như ý tưởng trong đề án nhằm cản trở sự chảy máu chất xám của đất nước Ấn Độ trong giai đoạn đó, khi rất nhiều người trẻ tuổi đi du học không muốn về nước.

Ý tưởng được đề xuất nhưng đã không bao giờ được thực hiện vì ngay từ lúc đó đã bị đánh giá là không khả thi và lạc hậu. Đến thời điểm này, trong thời đại hiện nay, chắc chắn không ai còn đi đề xuất một ý tưởng quản lý như bản dự thảo quy chế của Bộ GD-ĐT.

Trong xã hội hiện đại có hai nguồn vốn được dịch chuyển nhiều nhất là vốn tư bản và lao động. Vốn tư bản là ưu thế của những nước giàu, phát triển. Còn nguồn lao động đang là thế mạnh, là vũ khí của những nước đang phát triển, trong đó có VN. Chỉ sợ nhất là nước giàu ngăn cản, đánh thuế cao lên dòng lao động dịch chuyển từ các nước đang phát triển, trong đó có VN, đến nước họ chứ tại sao ta lại còn có ý tưởng đánh thuế ngược lại?

Chưa kể đánh thuế như thế nào khi thu nhập, mức sống đang còn chênh lệch rất lớn giữa các nước với VN?

THANH HÀ ghi